Bliscy nieznajomi. Górnośląskie pogranicze w polskiej i niemieckiej prozie współczesnej
Kornelia Ćwiklak
![Bliscy nieznajomi. Górnośląskie - okładka książki](https://staticl.poczytaj.pl/265000/bliscy-nieznajomi-gornoslaskie-pogranicze-w-polskiej-i-niemieckiej-prozie-wspolczesnej-kornelia-cwiklak,265043-s.jpg)
Dane szczegółowe: | |
Wydawca: | UNIVERSITAS |
Rok wyd.: | 2013 |
Oprawa: | miękka |
Ilość stron: | 360 s. |
Wymiar: | 150x235 mm |
EAN: | 9788324222803 |
ISBN: | 97883-242-2280-3 |
Data: | 2013-07-16 |
Opis książki:
Pogranicze jest bardzo ważną kategorią badawczą we współczesnych naukach humanistycznych. Zachodnie pogranicze Polski (podobnie jak dawne Kresy Wschodnie) okazało się ziemią niezwykle urodzajną dla literatury, i to po obu stronach linii granicznej. Takim obszarem jest też Górny Śląsk z Gliwicami.
Złożona problematyka Górnego Śląska jako terenu etnicznego, kulturowego i językowego pogranicza, które w XX w. kilkakrotnie stawało się punktem zapalnym europejskiej polityki, została wszechstronnie przedstawiona w epickiej panoramie Horsta Bienka. Literatura polska natomiast rzadko podejmowała skomplikowaną tematykę sytuacji historycznej regionu i nie dostrzegała jego współczesnego położenia. Tym wyraźniej rysuje się zmiana, jaka nastąpiła w latach 90-tych, gdy pojawiło się sporo związanych z regionem wartościowych tekstów literackich o charakterze autobiograficznym. Górny Śląsk stał się dzięki nim pełnoprawną literacką małą ojczyzną. Bliscy nieznajomi to praca komparatystyczna, której celem jest porównanie obrazu górnośląskiego pogranicza wykreowanego we współczesnej literaturze polskiej i niemieckiej. Tetralogia gliwicka Horsta Bienka jest tu punktem odniesienia dla utworów należących do polskiej prozy najnowszej. Natomiast rzeczywistość kulturowa, społeczna i historyczna regionu gra rolę tertium comparationis .
Dzięki książce Kornelii Ćwiklak okazuje się, że Gliwice, to niepozorne i niepoetyczne miasto, doczekało się swego literackiego obrazu, choć nie jest on na skalę wielkich mitów Rzymu lub Paryża. Jednocześnie bardzo trafnie wyeksponowany został łączący wszystkich omawianych pisarzy wątek problematyki inicjacyjnej i kontekst autobiograficzny. Autorka odkryła temat ważny, dotąd nie opracowany, przedstawiła go w sposób bogaty i kompetentny. Trzeba też cenić, że wybrała materiał w sposób zapewniający wielostronny ogląd problemu, a zarazem zachowała spoistość wywodu. Zasługą nie do przecenienia jest połączenie materiału należącego do dwu literatur: polskiej i niemieckiej, co nadaje pracy wyjątkową wartość poznawczą.
prof. dr hab. Małgorzata Czermińska Kornelia Ćwiklak - literaturoznawczyni, adiunkt na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym w Kaliszu Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Absolwentka poznańskiej polonistyki i germanistyki. Stopień doktora nauk humanistycznych uzyskała na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej UAM. Zajmuje się problematyką pogranicza, komparatystyką, polsko-niemieckimi relacjami w literaturze współczesnej oraz translatologią. Publikowała m. in. w "Pamiętniku Literackim", „Roczniku Komparatystycznym”, "Kresach", "Polonistyce", "Opcjach", "Toposie" oraz licznych tomach pokonferencyjnych. Przygotowała numer „Polonistyki” poświęcony baśni we współczesnej kulturze (nr 9/2012).
Książka "Bliscy nieznajomi. Górnośląskie pogranicze w polskiej i niemieckiej prozie współczesnej" - Kornelia Ćwiklak - oprawa miękka - Wydawnictwo UNIVERSITAS. Książka posiada 360 stron i została wydana w 2013 r.
Spis treści:
Wstęp
CZĘŚĆ PIERWSZA
Granica i pogranicze jako kategorie antropologiczne i literaturoznawcze
Mała ojczyzna w literaturoznawstwie niemieckim
Pojęcie Heimat - rekonesans terminologiczny
Ewolucja zjawiska Heimatliteratur w literaturze niemieckiej (od afirmacji do negacji i z powrotem)
Heimatroman - między gatunkiem a tematem
Mała ojczyzna w literaturoznawstwie polskim
Mała ojczyzna - zakres znaczeniowy i historia pojęcia
Od literackiego regionalizmu do literatury małych ojczyzn
Literatura małych ojczyzn - pożegnanie tematu?
CZĘŚĆ DRUGA
„Podróż do krainy dzieciństwa” - wizja górnośląskiego pogranicza w tetralogii gliwickiej Horsta Bienka
Geneza gliwickiego cyklu powieściowego - na podstawie dziennika pisarskiego. Opis pewnej prowincji
Charakter śląskiego pogranicza w tetralogii gliwickiej Horsta Bienka
„Granicą jest to, co na człowieku wyciska piętno”. Rodzaje granic w tetralogii gliwickiej
Górnośląskie pogranicze etniczne, kulturowe i religijne
Ludzie pogranicza
„Kindheit ist Heimat” - dzieciństwo i mała ojczyzna w prozie Horsta Bienka
„Nie możemy powrócić do domu dzieciństwa”. Gliwickie dzieciństwo według Horsta Bienka
Mała ojczyzna na górnośląskim pograniczu
„Śląska muzyka słów”
Tożsamość mieszkańców śląskiego pogranicza
„Początek i koniec”. Struktura epicka tetralogii gliwickiej
Granice i śląskie pogranicze w Dwóch miastach Adama Zagajewskiego
Między zaangażowaniem a samopoznaniem Lwów - Gliwice, czyli Lwów jest wszędzie
Gliwice, czyli nieobecne pogranicze
„Bezdomny - ale wcale nie nieszczęśliwy”
Między zadomowieniem a wykorzenieniem. Górnośląska mała ojczyzna w książce Juliana Kornhausera Dom, sen i gry dziecięce
Liczba pojedyncza
Zuckerman, czyli kres śląskiego pogranicza
Dzieciństwo na pograniczu
On czy ja? Autobiografizm i kwestia tożsamości
Laboratorium wspomnień. Piotr Lachmann - Wywołane z pamięci
Człowiek pogranicza
Dom utracony, dom uzyskany. Gliwicka biografia
Polacy i Niemcy. Niemcy i Polacy
Domem poety jest język
Archeologia pamięci
Co było, co jest. Zmierzch śląskiego et
osu w Nagrobku ciotki Cili Stefana Szymutki
Osadzenie w rzeczywistości i kryzys
Śląsk dziadków i wnuków
Granice, pogranicza i kres śląskiej małej ojczyzny
Pamięć, język i byt
Finis Silesiae? Podsumowanie
Wobec małej ojczyzny - śląski mit w literaturze
Wobec pogranicza
Wobec tożsamości
Wobec literackości
Bibliografia
Indeks nazwisk